TIBIA

I.
TIBIA
Phrygia, in universum sic dicta, Suidas: Τιβία. Φρυγία ὅλη. Vide Palmer. p. 575.
II.
TIBIA
instrumentum maxime ὀργιαςικὸν καὶ παθητικὸν, Atistoteli in Politicis, et Appuleio Miles. l. 5. qui proin, uti loqui de cithara, canere de choro, sic agere de tibia, dixit: antiquissimis iam temporibus, in usu fuit, ac statim post fistulam, inter Pastores; quippe Apollinis inventum. Alii tamen Palladis malunt, a qua ille sit edoctus. Maiores hi natu, quam Mercurius, qui citharam primus commentus est ex testudine. Quin alii putant Hyaguidem ante Apollinem Tibiâ cecinisle: deinde eius filium Marsyam, tertium Olympum. Olympi et famulus et discipulus Hierax, qui etiam ab sese leges et dederit et nominârit. Post hos Terpander, a quo Clonas, hunc Tegeatem Arcades Thebani suum praedicabant. Post illum Archilochus: alii praeponunt Ardalum Lacedaemonium Clonae. Quas qui temperent discordias, dixerint, Olympum in tibiis primum leges instituisse, idque in Apollinis honorem; quam legem a numerorum frequentia nominavit πολυκεφαλον: Alii Crateti eius discipulo adscribunt hoc. Olympi autem eam exstitisle legem, quam dixit ἁρμάτιον; unde et alia καταδάκτυλος nominata. Alii primum aiunt Pronomum Thebanum Tibiâ ad harmoniam cecinisle. Omnino vero in Phrygia primas Tibias agnoscunt: adducentes pro se Mysorum gentem, quae fuerit huius artis peritissima et Alemana Poetam, qui Tibicines barbarô, nec aliô nomine, designârit, Sarbas, Adon, Telus; item Hipponactem, apud quem eiusdem notae nomina Cion, Codalus, Babus: unde Proverb. Κίων ἢ Βάβυς αὐλεῖ. Ipsis vero Tibiis ab inventoribus nomina nulla, nisi quod Sirites quidam, qui primus in Libya tibicen fuit, Lyben cognomen tibiae fecit: et ea quam Α῾θηνᾶν vocabant, Palladis videtur fuisle, quâ usum scribunt Nicophelan. A regionibus historia locupletior est. Syriacas audaciam atque impetum spirare prodidêre: quare si usum spectes, ad leges Entheas seu Orthias referantur. Syris similes Bombyces et orthiis modis aptae. Lacones, sicut et saltationes, ἐμβατηρίας appellabant suas, avibus ad pugnas utebantur. Sonum autem illum Castorium, a Castore, Ledae filio. Gingras sive Gingris aut Gingros Phoenicum inventum;o Phrygiae similis, quâ et Cares usi, apta inprimis funeribus: Phoenices enim Adomin Gmgram dixêxe, in vius luctu illam ad cantum accommodabant: sicut affini voce apud affines Aegyptios Ginglarus habita est pusilla tibiola sonô acutô, ad monodias. Tyrrheni, non unô genere contenti, singulari quidem canebant in sacris eaque aeneâ: tanto apud eos in honore, ut non solum ad eius sonum pugiles certarent; verum etiam, cum in nexos flagris anim adverteretur, illam adhiberent: Quin etiam, quod mirêre magis, Coqui ipsi eâ praecinente epulas appararent. Altera composita fuit ex duobus tubulis, quasi inversa Syrinx: Namque inferne tubus minor inflabatur buccâ, unde spiritus in maiorem subibat, movebatque, quae intus erat, aquam, atque ex ea harmoniam edebat multisonam. Id quod de Ctesibii quoque Hydraula conicere poslumus: Cornu tamen pro Tibia Tyrrhenos usos et Cretas legintus: etiam Romani olim ad proelia, etiam helvetii. Nunc Germani e buxo cornua multis foraminibus inflant magnô spiritu non sine gratia ac decote; nocturnis praesertim festivitatibus: Ad proelia vero Tibias cum tympanis. Scythae Anthropophagi et
Melanchlaeni, item Arimaspi,
ex aquilarum ac vulturum ossibus, Eburneas memorat Trypho et Cicero atque Virgilius: ex asininis ossibus Theatrales atque argento. Arundineas, ex theophrasto et Plinio habemus. Internodium radici proximum excidebant ad laevam Tibiam, quod subeslet cacumini, ad dextram; unhde laevarum sonum gravem agnosfcas, dextrarum acutum, ut Veteres tradidêre. At Latini aiunt, sinistras acutiores aptasque rebus ludicris; item Sarranas, quibus aiunt foramina fuisle aequalia, velut Spondiacis: Hinc sibi non constant. Spondiacae enim rerum gravium affines fuere: qua de causa Phrygiis foramina inaequalia, sicut dactylicis, quae ludicris adhibebantur. Dextras autem apud Romanos funeribus dicatas, quia essent graves; cum in funeribus Barbari acutissimis uterentur: Appellârunt vero dextras sinistrasque ab lateribus, unde inflarentur. Antiquissima porro fuit e sambuco emedullata: mox e crurum ossibus hinnuleorum et capreolorum, unde et Tibiae apud Latinos nomen; quod inventum Thebanis assiguant quidam: quam θηρίων αὐλον dixerint, a ferarum ossibus atque aere texerint. E buxo primi Phryges, excavârunt eam, quae Berecynthia cognominata est, quum antea Elymos diceretur. Alexandrini lotum exenterârunt, teste Euripide, in Bacchis: hancque tibiam patriâ voce φώτιγγα dixerunt. Afri Scenitae e lauro fecerunt, soni acutissimi, eamque in pascuis equarum adhibuerunt. Ositis nonnullis excogitavit Tibiam ex hederaceis internodiis multiforem; quum ante eum quaterna tantum haberent foramina. Coetera a Diodoro thebano addita. At Pollux Osiridis inventum πολύφθογγον αὐλὸν ἐκ καλάμης κριθίνης, multisonam tibiam, ex slipula hordeacea, facit. Unde erat et pastorum tibicinium; tenuis avena Poetae dicitur, et calamus agrestis et stipula, cui opponitur ἡ σύριγξ, i. e. sistula disparibus cannis iuncta. Hae autem omnes ab summo inflabantur, directô flatu: Afri primi invenerunt eam, cui Plagion et Plagiaulon indidêre nomen; non quod esset curva, sed quia ab latere, quemadmodum et Germanica, inflabatur. Alii tamen in Phrygia a Mida id primum excogitatum aiunt. Numerum quod attinet, singularem Tibiam seu Monaulon, Mercurius invenit; aliis ad Aegyptios hanc laudem trahentibus. Marsyas geminas primus instituit: quibus par magnitudo, in Tyrrhenis altera maior: Praeterea, utre additô Ascaulos prodiit, longe diversâ figurâ. Apud Mysos ac Pannonas tantâ acritate, ut pene tubam superet. Apud Gallos plenior, raucior, gravior, mollior, adeo ut in cubiculis quoque, sine aurium offensione, audiatur. Cum autem in choris praecipue, Tibiae adhiberentur, primus Sacerdos Argivus docuit Choros canere tribus modis, Doriô, Phrygiô, Lydio, ita ut ne miscerentur: quae proin lex τριμερὴς seu τριμελης dicta. Dicebant vero Leges, quia aliter facere non licebat. Horum tonorum quilibet habebat, communes tonos vetetes διάτονον et χρωματικ´ν: quibus Olympus addidit ἐναρμονικόν. Modos qui faceret, Choraules dictus est; cui etiam sabularum artifices succinuisle legimus. Et quidem apud Lacedaemonios primum sub Terpandro facti in Choris modi, in quibus saltara fuit Γυμνοπαιδία. Sub Thaleta postea Gortynio duo floruêre, Polymnestus Colophonius et Sacadas praedictus, qui, ad Terpandri aemulationem, contraria canentes, induti fuêre, non
nudi. Canebant autem sub Thaleta Paeanas, sub Polymnesto Orthia, sub Saccada Elegias. Primus in tibiis convivalibus certos constituisle modos Philoxenus dicitur; quos Legem Locricam nominavit, a novo Harmoniae genere, quod receptum Pindari ac Simonidae tempore, inter Leges Lyricorum, Iul. Caesar Scaliger, Poêtices l. 1. c. 2. e quo varia quoque Tibiarum genera ac modos hîc infra subiungemus. Post Tibiam, cum Lyra ab Apolline inventa estet, quae suaviorem longe harmoniam edebat, pluresque omnino symphoniae habebat, quam cithara, et haec quam Tibia: hinc Marsyas, qui prius summo in pretio apud omnes erat, multasque opes cotraserat, contemptui esle coepit, et divitiis exutus, atque sic iuxta fabulam excoriatus est, qua de re vide supra in ea voce. Mansit tamen, etiam post Lyram inventam, ad sacrificia Tibiae cantus. Unde Pausan. Phocic. Aiunt Marsyae inventum fuisse eum Tibiae sonum, quem Matroum vocant: credo ob eam causam, quod in Magnae Matris sacris usurparetur. Duas autem Tibias in sacrificiis unô solum ore canentes, antiquitus adhiberi consuevisle, prodit Martialis, in Apophoretis, l. 14. Epigr. 64.
Ebria nos madidis rumpi Tibicina buccis:
Saepe duas paritcr, saepe monaulon habes.
Idem probat gemmula Galviana, duas tibia rectas inflantem hominem ad aram belle repraesentans: Tabula item marmorea vetustissima, in qua Silvanus, et sacrificium porcae exprimitut, apud Fortun. Licetum, Gemmarum Annul. Schem. 32. c. 119. Namque et in hac posteriore, ptaeter ceteros Cantores plures, qui tum lyras pulsarent, tum simplices tubas longiores inflarent, puer agrestis, pone quadratam aram, distentis buccis geminam ne quid infaustum exaudiretur, aut hostiae grunnientis, aut alius incondite vociferantis, tibiam inflans cernitur. Et hoc quidem proprie Marsyae fuit inventum. Athen. l. 4. c. 24. Tibiamque illam geminam, praeter praedicta, in diversis licet reperire monumentis, quibus Veterum sacrificia exhibentur; sed in nullis habenam seu capistrum, quam in laboriosis doctisque, ad Plin. Exercit. Salmasii. Cui similem in signo aereo, apud Iac. Gaffarellum, vidit Ioh. Rhodius, unde clarissime patet, Marsyam, ut ore simul unô duas posler animare Tibias, manumque digitis omnibus expeditis eatum foramina percurrere pulsareque facilius, quandam velut habenam, e summo capite Tibias ad os detinentem, gestâsle: cuius rei iconem exhibet idem Licetus, locô cit. pulchreque explicat Tzetzes, Chiliade 1. Hist. 15. ubi de Marsya,
Auro splendido adaptavit circa villosa
Tempora et os vehemens retro quibusdam loris, etc.
De Tibiae in bello usu, vie A. Gellium, l. 1. c. 11. in Conviviis, in Ludis, in Funeribus, supra passim. Artem inflandi his verbis expressit Cyprian. l. de Spectac. Alter cum choris et cum hominis canora voce contendens spiritu suô, quem de visceribus suis superioribus nitens hauserat, tibiarum foramina modulatur, nunc effusô, nunc intus reclusô, nunc certis foraminibus emissô, atque in aerem profusô; item in articulos sonum frangens, loqui digitis elaborat, ingratus Artifici, qui linguam dedit, etc. Tibiae, ut et Sistri, Crotali, Fistulae ac utriculi, figuram exhibet Laur. Pignorius. Comment. de Servis. Vide quqove infra. De harundine vero Tibialis calami, quam inter varii generis harundineta, Orchomenius lacus gignebat, eiusque duobus generibus Bombycia et Zeugite, Salmas. ad Solin. p. 117. et seqq. nec non hîc suis locis: ut etiam de Cornu Ligulisque tibiarum. Adde, quae dicta voce Calamaules, it. Codon, Plasma. Nec omittendum, Christianos olim, cum omnia luxuriae et voluptatum instrumenta animose aspernarentur, maxime si quae species idololatriae permista videbatur, hôc nomine Tibiarum quoque usum, quod in Sacris Gentilium canerent, damnâsle. Clemens Alex. âPaedagog. l. 2. c. 4. Σύριγξ μὲν οὖν ποιμέσιν ἀπονενεμήςθω αὐλὸς δὲ ἀνθρώποις δεισιδαίμοσιν εἰς εἰδωλολατρείας ςπεύδουσιν. Unde Arnob. adv. Gentes l. 2. Idcirco Animas misit -- ut inflandis bucculas distenderent tibiis, et quae seqq. ubi Desid. Heraldi Animadversiones vide. Plura apud Calp. Bartholinum Thomaefil. libb. 3. De tibiis Veter. et earum antiquo usu.
Tibiae varia apud Veteres genera.
α. Ascaulos, dicta est Tibia, utre additô, Mysis, paunonibus et Gallis in usu: β. Α᾿θηνᾶ Palladis videtut fuisse: certe nomen convenit. Illâ usum scribunt Nicophelan. γ. Berecynthia, e buxo fuit, quam Phryges primum invenerunt: Elymos ante dicta. δ. Choricae, in Choris adhibitae sunt. Vide supra. ε. Citharisteriae sunt appellatae, quas ad citharam nonnulli excogitârunt. ζ. Conviviales, pares eranti ac aequales, eaeque pusillae, ad significandam aequalitatem conviviorum. Quam ob causam et rotunda olim mensa; et δαῖς ἐΐση apud Homer. et Ceres θεσμοφόρος dicta. Easdem παροινίους vocavere, primusque Philoxenus in illis certos modos constituit. η. Curva, seu πλαγίαυλος, Libyae inventum, codonem e cornu habebat, uti et Phrygia, nisi quod Libyca incurva eslet, Phrygia recta. Unde aduncô cornu tibia Ovidio, l. 3. Met. v. 533. Salmas. ad Solin. p. 123. θ. Dactylicae, ad ὑπορχήματα, usurpatae sunt. ι. Dextrae, quae dictae, vide supra. Aliis tamen dextra, quae recta; Sinistra, quae obliqua et Phrygia. Vide et hîc infra. κ. Elymus dicta est prius, quae Berecynthia postea. λ. Funerales, Phrygiae inprimis erant: quibus et Phryges et Cares hunc in finem usi. Minoris vero aetatis funera Tibiae prosequebantur, idque non ultra Io. ex praescripto XII. Tab. μ. Ginglarus Aegyptiis nuncupata est Tibiola, sonô acurô, qua ad monodias utebantur. Vide Gingras, Phoenicum inventum, Phrygiae similis, in Adonidis luctu, usur. pata. ξ. Hydraula, Ctesibii fuit, vide supra in hac voce. ο. Libyca, eadem cum plagiulo seu curva, ex loto. Salmas. ubi supra. π. Ludicrae, Plinio, l. 16. c. 36. dicuntur agonales, quibus et in agonibus auletarum, et in theatris Veter. utebantur, de quibus idem, p. 122. ρ. Lydia, Tyrrhenorum fuit, qui Lydii. Eas Thurarias vocat Solinus, c. 11. quia his caneretur, cum tus in aram libabant; ςπονδειακοὶ ad verbum Graecis: sacrificae Plinio, ibid. dicuntur. Erant autem illae dextrae gravissimae atque e buxo, aut ebore fiebant, Salmas. p. 124. σ. Milvinae, Solino appellantur, c. 11. quae in accentus exibant acutissimos, a milvorum voce, quae acutissima. Vide Salmas. ad loc. τ. Monaulos, tibia singularis, vide supra: ut et Multiforatilis υ. Nuptiales, vide supra. φ. Palaeomagadis, eôdem foramine tum gravem, tum acutum sonum edebat: quales etiam nostrates sunt. χ. Παράτρητοι, a Graecis ad Monodia adhibitae, acutum et infractum spirabant. ψ. Παροίνιοι, Epulonum Tibiae: quod vinumi eslet anima conviviorum. ω. Phrygia, ex osle, vel buxo ad orificium cornu habebat repandum, similis tubae Tyrthen cae, quantum ad formam: a plagiaulo diversa, licet curva et obliqua, ἔλυμος Graecis: cuius modi tibiarum multus apud Alexandrinos olim usus. Salmasius d. l. αα. Plagia seu obliqua dicta est, quia a latere inflabatur,
Scaliger: Aliis, quia cornu habebat, in extremitate inflexum. Vide quoque supra, Plagiaulos. ββ. Puellatoria seu puellaria Solino ubi supra, Graec. παρθένιος αὐλὸς, dicebatur, quae sonum edebat acutissimum, de qua vide Aristotelem, l. 7. c. 1. et Salmas. l. cit. γγ. Pueriles appellatae sunt, quibus pueri utebantur, an a voce eorum. δδ. Sinistra, quae et obliqua et Phrygia Scaligero, a latere, quô inflabatur; Aliis inde appellata est, quod in extremitate cornu haberet inflexum, reliquum vero buxeum vel osseum eslet, teste Polluce. Hanc qui inflabat, Ε᾿γκεραύλης propterea dictus est, quia ἔχει ὁ ἀριςερος κέρας, uti inquit Hesychius. Hinc itaque legimus de Comoediis Veter. Acta est Fabula ubiis dextris et sinistris. εε. Scytalia, pusilla fuit tibia et exiguo surculo similis, sonô praetenui ac rei ipsi respondenti. ζζ. Spondaicae, ad Hymnos Deorum fuêre adhibitae. ηη. Virginales, quibus Virgines. θθ. Ὑπερτέλειοι, quibus perfectae aetatis Viri canerent, vocatae sunt etc.
Modi varii in Tibiis olim usitati.
α. Α᾿πόθετος, lex vel modus dictus est, qui remitteret. β. Α῾ρμάτιον, lex ab Olympo excogitata. γ. Βουκολιασμὸς, Pastorum modus fuit. δ. Castorius, a Castore, apud Lacedaemonios dictus est, quô ad proelia utebantur. ε. Δεῖρος, modus vetustus convivialis ζ. Dorius, gravis. η. Elegos; Exercuêre autem sub Sacada Elegias Tibicines. θ. Ε᾿μβατήριος, Laconibus dictus est modus, qui alias Castorius, ut vidimus. ι. Ε᾿πίφαλλος, Bacchanahbus aptus. κ. Ionicus, fractus et mollis recentiori aevô: antiquiori asper. Posteriores enim Iones mollissime viventes, suis moribus similem harmoniam fecêre mollem fluxamque numerorum creberrimis
concisiunculis. λ. Καλλίνικος, Paeanibus idoneus. μ. Καταδάκτυλος, frequens Stesichoro. ν. Κήπιος. ξ. Κρουσίθυρος, concitatior, cum amatores desperati amicarum fores invadebant. ο. Κωμάρχιος, ex convivialibus modis. π. Locricus modus, novum fuit harmoniae genus, a Philoxeno inventum, et Pindari Simonidaeque tempore, inter Lyricorum leges receptum: Idque dicebatur agi Λοκριςί. ρ. Lydius a Cario Lydo inentus, haud multum a Phrygio distabat, minusenim incitatus. His modis Epicedia primum ferunt cecinisse Olympum: Contra nuptiis Niobes accommodavit Pindarus: Negantque ab eo id primum institutum σ. Mixolydius, Tragoediae aptus: affectus plurimum movebat. τ. Phrygius acutus et sacris aptus: utpote quô ad furorem usque excitabatur impetus. Eô incensos Dorica lex demulcebat et ad quietem revocabat. υ. Πολεμικὸς, in Orthiis adhibebatur. φ. Σικυνοτύβης, ridiculis idoneus. χ. Θηράκιος, ab Argolicis aestivô tempore, in Authesmophoriis usurpari consuevit. ψ. Θυροκοπικὸς, Amatoribus in usu, cum ante ostium moram deprecarentur. ω. Υ῾περμιξολύδιος. αα. Υ῾περφρύγιος. ββ. Χόρειος, in Choris etc. Fuêre et Aeolicus; Aeoles enim harmoniam Doricam tumidam fecerunt atque audacem, veteri tamen simplicitate retenta: qualis hodie Germanorum, bello apta, nec inepta conviviis, neque ab amoribus aliena: Α῾μαβαρύβρομος Laso Poetae: Η῾δύκωμος dicacitati ac lusibus familiaris: Υ῾ποδώριος Doricae Aeoliaeque legi affinis, et quasi media efficta ab ambitiosis; ut alia omittam.

Hofmann J. Lexicon universale. 1698.

Synonyms:

Look at other dictionaries:

  • tibia — [ tibja ] n. m. • 1541; mot lat. « flûte », puis « os » à l époque impériale ♦ Le plus gros des deux os de la jambe, en forme de prisme triangulaire. Tibia et péroné. Fracture du tibia. Partie antérieure de la jambe, où se trouve le tibia. Tibias …   Encyclopédie Universelle

  • tibia — TÍBIA, tibii, s.f. Os lung şi gros al piciorului, situat între genunchi şi gleznă, lângă peroneu, cu care formează scheletul gambei. [pr.: bi a] – Din fr., lat. tibia. Trimis de ana zecheru, 13.09.2007. Sursa: DEX 98  TÍBIA s. (anat.) fluier,… …   Dicționar Român

  • Tibia — Tibia …   Википедия

  • Tibia — (lat.) bezeichnet das Schienbein den Unterschenkel bei Gliederfüßern, siehe Tibia (Gliederfüßer) eine Gattung von Meeresschnecken, siehe Tibia (Schnecken) ein antikes Rohrblattinstrument, siehe Aulos eine Knochenflöte namentlich: Tibia… …   Deutsch Wikipedia

  • tibia — f. anat. Hueso par, largo y voluminoso que se halla en la parte anterior e interna de la pierna, junto al peroné. Se articula con el fémur por la parte superior, con el astrágalo (del pie) por la parte inferior y con el peroné, por el lateral.… …   Diccionario médico

  • Tibia —   [lateinisch, eigentlich »ausgehöhlter Stab«] die, /...biae,    1) Anatomie: das Schienbein (Bein). Bei Insekten die Schiene als Teil des Beins.    2) Musik: ursprünglich eine altrömische Knochenflöte, später lateinische Bezeichnung für ein dem …   Universal-Lexikon

  • tibia — (n.) lower leg bone, 1726, from L. tibia shinbone, also pipe, flute, in which sense it originally came into English (1540s). Of unknown origin. The Latin plural is tibiæ …   Etymology dictionary

  • tibia — tȋbia ž DEFINICIJA glazb. 1. pov. a. prvobitno koštana svirala b. puhaći instrument s dvostrukim jezičkom, ekvivalent grčkom aulosu 2. kod orgulja, jedan od registara iz skupine flauta ETIMOLOGIJA lat. tibia …   Hrvatski jezični portal

  • tibia — (Del lat. tibĭa). 1. f. Anat. Hueso principal y anterior de la pierna, que se articula con el fémur, el peroné y el astrágalo. 2. Zool. Una de las piezas, alargada en forma de varilla, de las patas de los insectos, que por uno de sus extremos se… …   Diccionario de la lengua española

  • tibia — [tib′ē ə] n. pl. tibiae [tib′ē ē΄] or tibias [L < ?] 1. the inner and thicker of the two bones of the human leg between the knee and the ankle; shinbone: see SKELETON 2. a corresponding bone in the leg of other vertebrates 3. the fourth… …   English World dictionary

  • Tibia — Tib i*a, n.; pl. {Tibi[ae]}. [L.] 1. (Anat.) The inner, or preaxial, and usually the larger, of the two bones of the leg or hind limb below the knee. [1913 Webster] 2. (Zo[ o]l.) The fourth joint of the leg of an insect. See Illust. under… …   The Collaborative International Dictionary of English

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.